Δεν μπόρεσε να αρθρώσει λέξη.
Οι καλεσμένοι άρχισαν να φεύγουν σχεδόν βιαστικά. Άλλος επικαλέστηκε κούραση, άλλος θυμήθηκε ξαφνικά κάποια υποχρέωση, άλλος απλώς γλίστρησε προς την έξοδο χωρίς πολλές εξηγήσεις. Η Καλλιόπη Βασιλάκη δεν προσπάθησε να κρατήσει κανέναν. Έμεινε μόνη μέσα στην αίθουσα που σιγά σιγά βυθιζόταν στη σιωπή, κρατώντας ακόμη στα χέρια της τη φωτογραφία της ευτυχισμένης οικογένειας του Ηλία.
Το κινητό της δονήθηκε.
Άγνωστος αριθμός.
Ήταν μήνυμα από τη Μαρία:
«Κυρία Βασιλάκη, ο Ηλίας είπε πως μπορούμε να συναντηθούμε. Μόνο όμως αν είστε έτοιμη να μας δεχτείτε όπως είμαστε. Χωρίς να προσπαθήσετε να μας αλλάξετε, να μας διορθώσετε ή να μας κάνετε μάθημα. Τη ζωή μας τη χτίσαμε μόνοι μας. Και την αγαπάμε. Αν το καταλαβαίνετε αυτό, ελάτε το Σάββατο για τσάι. Αύριο θα σας στείλω τη διεύθυνση.»
Η Καλλιόπη έφερε το τηλέφωνο στο στήθος της και το κράτησε εκεί σαν να φοβόταν πως θα της το πάρουν. Καυτά, πικρά δάκρυα κύλησαν στα μάγουλά της. Ήταν δάκρυα ντροπής, μα μαζί τους υπήρχε και κάτι άλλο· μια παράξενη, εύθραυστη ελπίδα, σχεδόν παιδική.
Εντεκάμισι χρόνια είχε χάσει τον γιο της. Όχι επειδή της τον πήραν. Όχι επειδή η ζωή στάθηκε άδικη. Τον είχε διώξει η ίδια, με τα ίδια της τα χέρια, με τα δικά της λόγια, με τη δική της σκληρότητα.
Κι όμως, ίσως εκείνη τη νύχτα να της είχε δοθεί μια τελευταία δυνατότητα. Να τον γνωρίσει από την αρχή. Όχι ως τον αποτυχημένο που πίστευε πως θα έπρεπε πάντα να σέρνει πίσω της. Αλλά ως έναν άντρα που είχε καταφέρει περισσότερα απ’ όσα περίμενε κανείς.
Εκείνον που κάποτε αποκάλεσε «ξένο αίμα», η ζωή τον είχε κάνει τον δυνατότερο απ’ όλους.
Βγήκε έξω. Ο νυχτερινός αέρας τη χτύπησε κοφτερός και παγωμένος. Με τα δάχτυλά της να τρέμουν, πληκτρολόγησε την απάντηση προς τη Μαρία:
«Θα έρθω. Σας ευχαριστώ που μου δίνετε αυτή την ευκαιρία. Σας υπόσχομαι πως δεν θα σας απογοητεύσω.»
Πάτησε αποστολή.
Έμεινε να κοιτάζει την οθόνη μέχρι που εμφανίστηκε η σύντομη απάντηση:
«Εντάξει.»
Μία μόνο λέξη. Κι όμως, δεν κουβαλούσε ούτε θυμό ούτε θρίαμβο. Μόνο συγκατάθεση.
Τότε θυμήθηκε εκείνη την ημέρα, τότε που ο Ηλίας στεκόταν στο χολ με μια σακούλα πράγματα στο χέρι και τη Μαρία πίσω του. Εκείνη είχε φωνάξει πίσω τους, γεμάτη δηλητήριο:
— Θα γυρίσεις στα γόνατα! Θα με παρακαλάς εσύ ο ίδιος!
Μα δεν γύρισε.
Δεν επέστρεψε γονατιστός. Επέστρεψε όρθιος. Με ένα κοστούμι που εκείνη δεν θα μπορούσε ποτέ να του αγοράσει. Με μια γυναίκα στο πλευρό του που δεν κρυβόταν πια πίσω από την πλάτη του. Με έναν γιο, τον Θεόδωρο, μεγαλωμένο με περισσότερη ευγένεια απ’ όση είχαν δείξει πολλές φορές τα δικά της εγγόνια.
Και δεν είχε έρθει για να εκδικηθεί.
Είχε έρθει μόνο για να της δείξει πως μπορούσε να ζήσει χωρίς εκείνη. Πως τα κατάφερε. Πως ήταν καλά.
Αυτό πονούσε περισσότερο απ’ όλα.
Η Καλλιόπη γύρισε και κοίταξε το εστιατόριο. Τα φώτα στα παράθυρα παρέμεναν αναμμένα. Οι σερβιτόροι μάζευαν τα απομεινάρια της γιορτής· της γιορτής που εκείνη είχε φανταστεί σαν προσωπικό της θρίαμβο και που τελικά είχε μετατραπεί στη μεγαλύτερη ταπείνωσή της.
Τον Ηλία τον είχε καλέσει σχεδόν από καπρίτσιο. Για να δει, όπως νόμιζε, πώς θα ντρεπόταν δίπλα στα «πετυχημένα» αδέλφια του.
Στο τέλος, όμως, δεν γέλασε εκείνη.
Γέλασε η ίδια η ζωή. Με την αλαζονεία της. Με την τύφλωσή της. Με το γεγονός ότι είχε πετάξει ένα διαμάντι, επειδή το πέρασε για άχρηστη πέτρα.
Άνοιξε ξανά το κινητό και κοίταξε τη φωτογραφία που της είχε δώσει ο Ηλίας. Η θάλασσα πίσω τους. Τα χαρούμενα πρόσωπα. Εκείνη η οικογένεια που είχε δημιουργήσει χωρίς τη δική της παρουσία.
Και από κάτω η φράση:
«Οικογένεια είναι οι άνθρωποι που μένουν δίπλα σου. Ακόμη κι όταν όλοι οι άλλοι γυρίζουν την πλάτη.»
Η Καλλιόπη χάιδεψε την εικόνα με την άκρη των δαχτύλων της. Την αποθήκευσε. Ύστερα την έβαλε φόντο στην οθόνη.
Το Σάββατο θα πήγαινε.
Όχι σαν μάνα που τα ξέρει όλα καλύτερα. Όχι σαν ευεργέτιδα που κάνει τη χάρη να συγχωρήσει. Θα πήγαινε σαν ένας άνθρωπος που θέλει να διορθώσει ένα λάθος. Ή έστω να προσπαθήσει.
Ο Ηλίας τής είχε δώσει μια ευκαιρία.
Την τελευταία.
Δεν ήξερε αν ο γιος της θα μπορούσε ποτέ να τη συγχωρήσει πραγματικά. Δεν ήξερε αν θα της επιτρεπόταν κάποτε να γίνει για τον Θεόδωρο γιαγιά κι όχι απλώς μια ξένη γυναίκα με κοινό αίμα. Δεν ήξερε αν θα της άνοιγαν την πόρτα εκείνης της ζωής που είχαν χτίσει χωρίς εκείνη.
Ένα πράγμα μόνο γνώριζε με απόλυτη βεβαιότητα: δεν είχε πια δικαίωμα για άλλο λάθος.
Η Καλλιόπη Βασιλάκη έβαλε το κινητό στην τσάντα της και προχώρησε αργά προς το ταξί. Τα βήματά της ακούγονταν βαριά πάνω στον άδειο δρόμο. Η επέτειος είχε τελειώσει. Εξήντα χρόνια ζωής είχαν περάσει.
Και μόνο εκείνο το βράδυ κατάλαβε ποιον είχε χάσει.